Khi bạn không biết: cách xử lý quyết định uy tín của bạn

Nỗi sợ lớn nhất của nhiều người mới đi dạy là bị hỏi một câu mình không trả lời được — đặc biệt trong lớp người lớn có người giỏi hơn mình ở mảng nào đó.

Điều đáng nói: cách bạn xử lý tình huống này ảnh hưởng tới uy tín nhiều hơn bản thân việc bạn không biết.

Cách xử lý đúng

Nói thẳng là mình chưa rõ. Câu đơn giản: đây là câu hỏi hay, tôi chưa nắm chắc phần này, để tôi tìm hiểu và trả lời bạn ở buổi sau.

Câu này làm được ba việc:

• Ghi nhận câu hỏi là đáng giá.
• Trung thực về giới hạn của mình.
• Cam kết cụ thể về việc tiếp theo.

Rồi thực sự làm. Đây là phần quan trọng nhất. Quay lại buổi sau với câu trả lời đầy đủ xây được uy tín nhiều hơn bất kỳ câu trả lời ứng khẩu nào.

Ghi lại câu hỏi ngay lúc đó để không quên.

Hỏi cả lớp nếu phù hợp: có ai ở đây từng gặp việc này không. Trong lớp người lớn, thường có người biết — và điều này biến tình huống thành một cuộc trao đổi có giá trị.

Những cách không nên dùng

• Bịa ra câu trả lời. Rủi ro rất lớn: nếu ai đó trong lớp biết, bạn mất uy tín toàn bộ. Và học viên có thể mang thông tin sai đi áp dụng.
• Nói vòng vo để che việc không biết. Người lớn nhận ra ngay.
• Gạt câu hỏi đi — nói rằng cái đó không quan trọng hoặc ngoài phạm vi khi thực ra không phải vậy.
• Tỏ ra khó chịu với người hỏi. Điều này khiến cả lớp ngừng hỏi.
• Trả lời bằng thẩm quyền — nói rằng tôi làm nghề này mười năm rồi thay vì đưa lý do.

Khi bạn phát hiện mình đã dạy sai

Tình huống này khó hơn và cũng quan trọng hơn.

Việc cần làm:

• Đính chính ngay buổi gần nhất. Không đợi tới cuối khoá.
• Nói rõ chỗ nào sai và điều đúng là gì.
• Không giảm nhẹ bằng cách nói là do tài liệu hoặc do ai đó.
• Nếu học viên đã áp dụng, hướng dẫn cách sửa.
• Nếu lớp đã kết thúc, vẫn nên báo qua kênh liên lạc.

Việc này khó về mặt tâm lý nhưng thường tạo tác động ngược lại điều bạn sợ: học viên thường tôn trọng hơn, vì họ thấy bạn coi trọng tính chính xác hơn coi trọng hình ảnh của mình.

Và nó dạy họ một điều có giá trị: thừa nhận sai là chuyện bình thường của người làm chuyên môn.

Khi có học viên giỏi hơn ở một mảng

Trong lớp người lớn, điều này bình thường và thường xuyên xảy ra.

Cách xử lý tốt:

• Ghi nhận công khai — mời họ chia sẻ kinh nghiệm với lớp.
• Học từ họ. Điều này không làm giảm vị thế của bạn.
• Nhớ vai trò của bạn. Bạn không phải người biết nhiều nhất về mọi thứ — bạn là người tổ chức việc học và biết cách làm cho người khác học được. Đó là kỹ năng khác.

Cách xử lý tệ: cạnh tranh với họ, tìm cách chứng minh mình giỏi hơn, hoặc phớt lờ đóng góp của họ. Cả lớp sẽ nhận ra, và bạn mất nhiều hơn được.

Khi bị thách thức

Đôi khi có người hỏi không phải để hiểu mà để thử hoặc để thể hiện.

• Trả lời nội dung, không phản ứng với thái độ. Nếu câu hỏi có giá trị, trả lời nó nghiêm túc.
• Giữ bình tĩnh. Phản ứng phòng thủ là điều người đó chờ đợi.
• Nếu là quan điểm khác, ghi nhận là quan điểm khác thay vì tranh cãi thắng thua.
• Nếu chiếm quá nhiều thời gian, hẹn trao đổi riêng để lớp tiếp tục.
• Nếu thái độ ảnh hưởng tới lớp, nói riêng sau buổi học — không đối đầu trước cả lớp.

Về việc chuẩn bị

Cách giảm số lần rơi vào tình huống khó:

• Dự đoán câu hỏi. Với mỗi nội dung, nghĩ trước ba câu học viên có thể hỏi.
• Nắm chắc phần nền chứ không chỉ phần trình bày — câu hỏi thường đến từ chỗ sâu hơn slide.
• Biết giới hạn phạm vi của mình và nói rõ từ đầu khoá.
• Cập nhật kiến thức đều đặn, đặc biệt trong các lĩnh vực thay đổi nhanh.
• Chuẩn bị nguồn tham khảo để chỉ cho học viên khi câu hỏi vượt phạm vi.

Về mặt tâm lý

Với người mới đi dạy, nỗi lo này rất lớn. Vài điều đáng nhớ:

• Không ai kỳ vọng bạn biết mọi thứ. Kỳ vọng đó chỉ tồn tại trong đầu bạn.
• Giá trị của bạn không nằm ở việc biết tất cả mà ở khả năng làm cho người khác học được.
• Người dạy lâu năm cũng gặp tình huống này — họ chỉ xử lý gọn hơn.
• Một lần thừa nhận không biết không phá hỏng cả khoá học. Một lần bịa thì có thể.

Một điều đáng nhớ

Người dạy tử tế không phải người có câu trả lời cho mọi thứ, mà là người trung thực về những gì mình biết và những gì mình chưa biết.

Học viên học được từ điều đó nhiều hơn bạn nghĩ — vì nó cho họ thấy một mẫu hình về cách làm việc chuyên môn tử tế, và đó là bài học theo họ lâu hơn phần lớn nội dung trong khoá.

Câu hỏi thường gặp